Qeyd
Bu gün dünyada internet və sosial medianın geniş yayılması ilə uşaqlar və yeniyetmələr əvvəlki dövrlə müqayisədə mədəni zərərli təsirlərə və cinsi xarakterli stimullara daha çox məruz qalırlar. Buna görə də cinsi tərbiyə gələcək nəslin sağlamlığının qorunması baxımından mühüm zərurətə çevrilib. Bu istiqamətdə Höccətül-İslam Möhsün Abbasivəldi bir sıra silsiləvi görüşlərdə mühüm və yolgöstərən məqamları diqqətə çatdırıb. Həmin məqamları oxucularımıza təqdim edirik.
Bağışlayan və mehriban Allahın adı ilə.
İlk növbədə cinsi tərbiyənin mahiyyətinə və «cinsi tərbiyə» anlayışının daha dəqiq izahına nəzər salmaq məqsədəuyğundur.
Əgər cinsi tərbiyənin qısa və əhatəli tərifini verməli olsam, belə deyərdim: Cinsi tərbiyə tərbiyəçinin və tərbiyə olunanın elə bir istiqamətdə yönləndirilməsidir ki, insan uca Allahın onun fitrətinə və varlığına əmanət etdiyi imkan və bacarıqlardan istifadə etməklə cinsi instinktlərini «yaradılış məqsədi» istiqamətində cilovlaya və idarə edə bilsin.
Bildiyimiz kimi, dini tərbiyə baxımından yaradılışın son məqsədi tam aydın və müəyyən edilmişdir: «Uca Allaha ibadət və bəndəlik».
Bu baxımdan «cinsi tərbiyə nə deyil?» məsələsinin də izahı xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Birincisi: Cinsi tərbiyə ümumi tərbiyə sistemindən ayrı və təcrid olunmuş müstəqil bir sahə deyil. Belə deyil ki, biz hərtərəfli tərbiyə sisteminə malik olaq və ondan uzaqda «cinsi tərbiyə» adlı ayrıca, müstəqil bir sahə yaradaq. Xeyr! Cinsi tərbiyə məhz ümumi tərbiyə sisteminin ayrılmaz və onunla sıx bağlı olan bir hissəsidir.
İkincisi: «Cinsi tərbiyə» yalnız «cinsi məsələlərin öyrədilməsi» ilə eyniləşdirilməməlidir. Təlim cinsi tərbiyə prosesinin yalnız kiçik bir hissəsidir və hətta onu bu prosesin əsas komponenti və ya təməli hesab etmək də olmaz. Təəssüf ki, bəzən «cinsi tərbiyə» ifadəsi səslənən kimi insanların zehnində yalnız birbaşa və məhdud məlumatlandırma canlanır. Halbuki bu anlayış sadəcə təlimdən daha geniş və daha dərin məna daşıyır.
Daha dəqiq izah etmək üçün vurğulamalıyam ki, «cinsi məsələlərin öyrədilməsi» – istər insanın öz bədən üzvlərini tanıması, istərsə də uşaqların maraqdan irəli gələn suallarına necə cavab verilməsi – «cinsi tərbiyə»nin yalnız kiçik və ikinci dərəcəli bir hissəsidir. Həmçinin cinsi tərbiyəni «sərt nəzarət» anlayışı ilə eyniləşdirmək olmaz. Nəzarət sadəcə ikinci dərəcəli və müəyyən çərçivədə tətbiq olunan bir üsuldur ki, öz yerində buna da toxunacağıq.
Hətta valideynlərin gündəlik qayğıları, məsələn, uşağın fiziki davranışları ilə qarşılaşdıqda necə davranmaq və ya yaşıdları ilə ünsiyyətdə bəzi uyğun olmayan sözlərdən istifadə etməsi kimi məsələlər də öz-özlüyündə «cinsi tərbiyə» demək deyil. Bunlar sadəcə cinsi tərbiyə çərçivəsində nəzərdən keçirilə biləcək əlavə məsələlər və mövzulardır. Əgər müzakirənin əvvəlində bir qədər tələsik irəliləmişəmsə, bunun səbəbi bu fürsətdən maksimum dərəcədə yararlanmaq istəyimdir. Çünki qarşıda fundamental məsələləri təhlil etdikcə bu ilkin məqamların əsas mövzuya keçid üçün nə üçün zəruri olduğu aydınlaşacaq.
Bəs «məqsəd» məsələsinə gəlincə...
İndiyədək cinsi tərbiyənin nə olduğunu və nə olmadığını öyrəndik. İndi isə sual yaranır: Bu tərbiyədə bizim son məqsədimiz nədir?
Birinci məqsəd: Övladı, tərbiyəçini və müraciət etdiyimiz şəxsi elə bir «daxili özünənəzarət» səviyyəsinə çatdırmaqdır ki, insan xarici nəzarətə və ya ətraf mühitdəki məhdudlaşdırıcı vasitələrə ehtiyac duymadan, istənilən səviyyədə və formada haram ləzzətlər qarşısında müqavimət göstərə və onlardan imtina edə bilsin.
İkinci məqsəd: İnsanın bütün mövcudluq ölçülərində elə bir yetkinlik, inkişaf və kamillik səviyyəsinə çatmasıdır ki, tərbiyə olunan şəxs cinsi instinktlərini təmin etməyə ehtiyac duyduğu zaman bu ehtiyacı ən düzgün şəkildə şəri və ilahi yolla, yəni «nikah» vasitəsilə təmin edə bilsin.
Bilirəm ki, müzakirə elə ilk mərhələdən bir qədər dərs xarakteri aldı. Lakin bunlar mənimlə sizin aranızda müəyyən bir ortaq elmi və məfhumlar bazası yaratmaq üçün zəruridir. Beləliklə, texniki, elmi və dəqiq terminologiyadan istifadə edərək mövzunun dərinliyinə gedə bilərik. Bu məqamda isə çoxlarınızın zehnini, ehtimal ki, məşğul edən əsas bir sual var...
Əsas sual budur:
Cinsi tərbiyə sahəsində bu qədər kitab, kurs və vebinar keçirildiyi halda, nə üçün biz yenidən bu mövzuya müraciət etmək qərarına gəldik?
Reallıq budur ki, uzun müddətdir dostlarımız tərəfindən belə bir kursun keçirilməsi ilə bağlı müraciətlər səslənirdi və mən də müəyyən səbəblərə görə bu təklifi qəbul edib-etməmək məsələsində tərəddüd edirdim. Lakin kitablar, müxtəlif təlimlər və internet məkanında təqdim olunan materialları dəqiq və davamlı şəkildə araşdırdıqdan sonra belə bir nəticəyə gəldim ki, bu tərəddüdü daha da davam etdirmək düzgün deyil və mövcud boşluq qarşısında mən də məsuliyyət daşıyıram.
Bu araşdırma zamanı cinsi tərbiyə mövzusuna elmi və əsaslandırılmış şəkildə yanaşmağın zəruriliyini daha da artıran üç «təhlükəli zərərli amil» aşkar etdim:
Cinsi tərbiyə sahəsində düşüncə cərəyanlarının zərərli tərəflərinin araşdırılması
Birinci: Şəxsi zövq və yanaşmaların təbliği
Müşahidə etdim ki, bir çox hallarda elmi və mötəbər mənbəyə əsaslanmayan, şəxsi düşüncə və zövqlərdən irəli gələn fikirlər «cinsi tərbiyə» adı altında təqdim olunur. Bu əsassız yanaşmalar dini tərbiyə baxımından təhlükəli bir sapma hesab edilir. Onlar yalnız valideynlərin düşüncəsini qarışdırmaqla qalmır, tətbiq edildiyi təqdirdə övladların ruhuna və psixoloji vəziyyətinə düzəldilməsi mümkün olmayan zərər vura bilər.
İkinci: Qərbin materialist və dünyəvi təlimlərinin nüfuzu
Mənim fikrimcə, ikinci və olduqca təhlükəli amil budur ki, bir çox hallarda Qərbin materialist və dünyəvi təlimləri təəssüf ki, «dini baxımdan cinsi tərbiyə» adı altında insanlara təqdim edilir. Bu isə tərbiyə sahəsində dini əsasların müəyyən mənada dəyişdirilməsi və öz mahiyyətindən uzaqlaşdırılmasıdır.
Öz-özümə sual verirəm: Tərbiyə sahəsindəki məlum keçmişi və göz önündə olan təcrübələri ilə Qərb bizim üçün yolgöstərən ola bilərmi? Biz Allaha, vəhyə və ilahi bilik mənbəyinə inanırıqsa, əsasları bizimlə tamamilə fərqli olan bir cəmiyyətdən öz modelimizi necə götürə bilərik?
Qərbin cinsi tərbiyəyə baxışı heç vaxt dinin yanaşması ilə eyni istiqamətdə olmayıb. Əslində, bu iki yanaşma arasında dərin bir uçurum var: Bizim dini baxımdan «problem» və «zərər» hesab etdiyimiz məsələləri onlar «həll yolu» kimi qiymətləndirirlər; əksinə, bizim «azğınlıq» kimi gördüyümüz şeylər isə onların düşüncə sistemində «yol» hesab olunur.
Çox təəssüfedicidir ki, bəzi təlimlərdə və dərslərdə Qərbin təlqin etdiyi yanaşmaların heç bir tənqidi təhlil aparılmadan, sanki tamamilə qüsursuz və doğru imiş kimi qəbul edildiyini və «cinsi tərbiyə» adı altında imanlı və dindar ailələrə öyrədildiyini görürəm. Təəssüf ki, bu yanaşmalar bəzən zahiri cəlbediciliyinə və ya onların arxasında dayanan əsasların düzgün müəyyən edilməməsinə görə qəbul olunur.
Bu iki zərərli amillə yanaşı, qarşılaşdığım üçüncü amil də həqiqətən o qədər sarsıdıcı idi ki, bu məsələnin düzgün şəkildə izah edilməsinə münasibətdə artıq susmağa və göz yummağa dözə bilmədim. Məsələ bundan ibarət idi: ya şəxsi zövqlərdən qaynaqlanan, ya da Qərbin materialist əsaslarına və metodlarına söykənən yanaşmalar insanlara məhz «din» adı altında təlqin edilir.
Bu prosesdə belə bir nəticəyə gəldim ki, qeyri-müəyyən yanaşma ilə yalnız şəxsi təcrübələrimi insanlara təqdim edib, sonra da «bu, mənim şəxsi yanaşmam və əldə etdiyim nəticədir» deyə bilmərəm. Çünki belə olduğu halda, qarşı tərəf dinin ümumi prinsipləri ilə mütləq şəkildə uyğun gəlməyən bir təcrübəni özünün «qəti tərbiyə yolu» kimi seçə bilər.
Digər tərəfdən, düşünmədən belə deyə bilmərəm: «Bu, Qərbin təlqin etdiyi bir üsuldur; mən Qərb kitablarını oxumuşam və onlar deyirlər ki, övladınızı tərbiyə etmək üçün filan üsuldan istifadə edin». Bu üsullar, hətta on və ya iyirmi sadə tövsiyədən ibarət olsa belə, heç də mütləq dinlə əlaqəli deyil. Ən böyük təhlükə də məhz budur ki, tərbiyəçi bu üsulların vəhy və dini təlimlərlə nə dərəcədə uyğun olduğunu araşdırmadan onları insanlara təqdim edir.
Öz-özümə düşünürdüm ki, əgər bu üsullar yalnız materialist əsaslardan qaynaqlanırsa, bəlkə də qarşı tərəf onlarda təhlükə görməyəcək. Lakin əsl fəlakət o zaman baş verir ki, biz Qərbin tərbiyə üsullarının əsas və prinsiplərini, yaxud özümüzün məhdud və şəxsi təcrübələrimizdən əldə etdiyimiz nəticələri insanlara «din adı ilə» təqdim edirik.
Məni çox narahat edən məsələ budur ki, Quranla ünsiyyətdə olan ailələr, məscidə bağlı və dindar valideynlər, eləcə də övladlarını bütün sahələrdə dini prinsiplər əsasında yetişdirməyi qarşılarına məqsəd qoyan insanlar, din pərdəsi altında təqdim olunan bu şəxsi nəticələrə və ya Qərb əsaslarına etibar edərək övladlarının inkişaf və tərbiyə yolunu yanlış istiqamətdə seçə bilərlər. Bu, olduqca təhlükəli vəziyyətdir və bu məsələdə susqunluğa son qoyaraq həqiqəti izah etmək qaçılmaz zərurətdir.
Bu vebinarın keçirilməsinin səbəblərindən biri də bu sahədə mövcud olan kitab və təlimlərdəki yanaşmaların zərərli tərəflərinin araşdırılmasıdır. Mən bu sahədə fəaliyyət göstərən bütün şəxsləri ittiham etmək niyyətində deyiləm və məqsədim məsələnin ətrafında əlavə mübahisələr yaratmaq da deyil. Lakin yanlış yanaşmaların izah edilməsi zəruridir ki, tərbiyə istiqaməti aydın və şəffaf şəkildə müəyyənləşsin.
Hazırkı təlimlərdə rast gəlinən ilk zərərli yanaşma «həddindən artıq qorxu yaratmaq»dır.
Təəssüf ki, bu sahə ilə bağlı mənbələri oxuduqdan və ya keçirilən təlimlərdə iştirak etdikdən sonra bir çox valideyndə güclü narahatlıq və təşviş yaranır. Bu həddə çatır ki, onların övladlarına münasibətdə ilkin düşüncələri dəyişir və valideynlər övladlarına etibar etmək əvəzinə mütləq şübhə və bədbinlik əsasında davranmağa başlayırlar.
Bu yanaşmada uşaq əksi sübuta yetirilənədək «azğın» hesab olunur! Nəticədə valideynlər uşağın tualetdən və ya hamamdan bir qədər gec çıxması kimi tamamilə təbii davranışlarına belə həddindən artıq həssaslıq göstərir və psixoloji baxımdan ciddi şəkildə sarsılırlar.
Bu görüşün audio yazısını dinləmək və yükləmək üçün buraya klikləyin.
Bu ümidsizlik və bədbinlik toxumu ilə müşayiət olunan qorxu yaratmaq yanaşması son dərəcə təhlükəlidir. Tərbiyə prosesində ağıllı və məqsədəuyğun ehtiyatlılıq, əlbəttə, bəyənilən bir xüsusiyyətdir. Lakin valideynlərin övladlarına qarşı xəstəlik həddinə çatan şübhəyə qapılmasına, ümidsizliyə və tərbiyə sahəsində çıxılmaz vəziyyətə düşməsinə səbəb olan qorxu nəinki heç bir problemi həll etmir, əksinə, sağlam tərbiyə yolunda ən böyük zərərli amillərdən birinə çevrilir.
İkinci yanaşma: Tərbiyəyə mexaniki yanaşma
İkinci yanaşma isə mənim «tərbiyəyə, xüsusilə də cinsi tərbiyəyə mexaniki yanaşma» adlandırdığım baxışdır.
Bu yanaşmada cinsi tərbiyə o qədər səthi və sadəlövh şəkildə təqdim edilir ki, sanki valideynlərin əlində yalnız bir «idarəetmə paneli» var. Sanki tərbiyə bir sıra düymələrdən ibarətdir və valideyn həmin düymələrdən hər hansı birinə basmaqla uşağın davranışını avtomatik şəkildə idarə və nəzarət edə bilər.
Bu yanlış baxışda valideynlərə deyilir: «Bu düyməni basın ki, övladınızın davranışı idarə olunsun» və ya «Bu bir neçə tədbiri birlikdə tətbiq etsəniz, artıq uşağın tək qalarkən ağlından keçən fikirlər, internetdəki davranışları və ictimai münasibətləri barədə narahat olmağa ehtiyac yoxdur».
Bu yanaşma tərbiyə prosesinin mürəkkəb və dərin mahiyyəti ilə heç bir əlaqəsi olmayan saxta rahatlıq təsəvvürüdür.
Təlimlərin araşdırılması zamanı qarşılaşdığım iki yanlış baxış
Beləliklə, biz iki zərərli yanaşma ilə qarşılaşırıq:
Həddindən artıq ümidsizlik və qorxu yaratmaq;
Həddindən artıq arxayınlıq və saxta rahatlıq yaratmaq.
Hər iki istiqamət düzgün tərbiyə yolundan uzaqdır. Buna görə də övladlarının sağlamlığı və düzgün tərbiyəsi barədə narahatlıq keçirən hörmətli və qayğıkeş valideynlərlə bu mövzuda danışmağı özümə borc bildim.
Bu ilkin məsələlərdən sonra bir neçə konkret mərhələdə cinsi tərbiyənin əsas mövzusuna keçəcəyəm. Lakin bundan əvvəl icazə verin, sizinlə üç mühüm məqamı bölüşüm.
Tərbiyə yolunda birlikdə irəliləmək üçün strateji tövsiyələr
Birinci tövsiyə: Sizdən xahiş edirəm ki, müəyyən müddət ərzində «cinsi tərbiyə» ilə bağlı indiyədək kitablardan, vebinarlardan və müxtəlif media vasitələrindən əldə etdiyiniz bütün məlumatları və əvvəlcədən formalaşmış təsəvvürləri bir kənara qoyun və yalnız bu görüşdə təqdim olunan məsələlərə diqqət yetirin.
Məqsədim sizin tənqidi düşüncənizdən imtina etməyinizi istəmək deyil. Əksinə, bu məsələləri dinləyib üzərində düşündükdən sonra onları əvvəlki biliklərinizlə müqayisə etməyə dəvət edirəm.
Lakin məsələ burasındadır ki, bəzən müəyyən ilkin təsəvvürlər zehnimizdə o qədər möhkəm şəkildə «həkk olunur» və dəyişməz həqiqət kimi qəbul edilir ki, nəticədə onlar bizim üçün «meyar daşı»na çevrilir. Belə olduqda, qarşımıza çıxan hər yeni məlumatı yalnız həmin meyarla ölçürük: əgər əvvəlcədən formalaşmış təsəvvürlərimizlə uyğun gəlirsə, qəbul edir, uyğun gəlmirsə, rədd edirik.
Mənim xahişim budur: bir neçə dəqiqəlik bu qəti və dəyişməz hesab etdiyiniz ilkin təsəvvürləri kənara qoyun və mövzunu açıq düşüncə ilə, əvvəlki yanaşmaların təsirindən uzaq şəkildə dinləyin. Müzakirə başa çatdıqdan sonra düşünmək, tənqidi təhlil aparmaq və dəqiq müqayisə etmək üçün kifayət qədər imkanınız olacaq.
Bu vəziyyət son dərəcə təhlükəlidir və burada həqiqətən də sükutu pozmaq və danışmaq lazımdır.
Mən bu ilkin məsələlərdən sonra bir neçə konkret mərhələdə cinsi tərbiyənin əsas mövzusuna keçəcəyəm. Lakin bundan əvvəl üç mühüm tövsiyəm var.
Birinci tövsiyə: Sizdən xahiş edirəm ki, müəyyən müddət ərzində «cinsi tərbiyə» ilə bağlı indiyədək kitablardan, vebinarlardan və müxtəlif media vasitələrindən əldə etdiyiniz bütün məlumatları və ilkin təsəvvürləri bir kənara qoyun. Məqsədim tənqidi düşüncədən imtina etməyinizi istəmək deyil. Lakin bəzən müəyyən ilkin təsəvvürlər zehnimizdə o qədər qəti və dəyişməz həqiqət kimi qəbul edilir ki, «meyar daşı»na çevrilərək haqq sözü eşitməyimizə mane olur. Bir neçə dəqiqəlik bu ilkin təsəvvürləri kənara qoyun ki, mövzunu açıq düşüncə ilə və əvvəlki yanaşmaların təsirindən uzaq şəkildə araşdıra bilək.
Bu görüşün audio yazısını dinləmək və yükləmək üçün buraya klikləyin.
Rəyiniz